ปรารถนาของพ่อแม่แต่ละท่านต่างคาดหวังในบุตรต่างกันไป บ้างขอเพียงมือเท้าครบปราศจากความพิการ สุขภาพเเข็งเเรง บ้างขอรูปงาม ฉลาดเฉลียว แต่มีไม่น้อยเลยที่ไขว่คว้าหาความสมบูรณ์แบบ ซึ่งความสมบูรณ์แบบนั้นไม่มีอยู่จริง...

ปราถนาที่เป็นไปได้มากสุดคือ ให้ลูกน้อยของคุณพ่อคุณแม่ฉลาด เเจ่มใสและเป็นสุข...

ความฉลาดในที่นี้มิได้หมายถึง สติปัญญาสูงหรือไอคิวสูง แต่ความฉลาดหมายถึง อุดมด้วยทักษะของชีวิตเพื่อพาตัวเองให้รอดและพัฒนาชีวิตตนเองได้อย่างต่อเนื่อง

ความแจ่มใส หมายถึง ความสดชื่น ตื่น ระลึกรู้อยู่ตลอด รู้โลกตามที่เป็นจริง

ความสุข ยากเหลือเกินที่จะสรรหาคำนิยาม แต่เข้าใจได้ง่ายๆคือ ความพอ ... พอดี พอประมาณ พอแล้วและพอเพียง

เด็กเลี้ยงง่ายหรือเลี้ยงยากขึ้นอยู่กับพื้นฐานทางอารมณ์ พื้นฐานทางอารมณ์ คือ ความเเตกต่างระหว่างเด็กแต่ละคนที่แสดงออกตอบสนองต่อสภาวะเเวดล้อม ซึ่งสัมพันธ์กับคุณภาพการตั้งครรภ์ คุณภาพการคลอดและพันธุกรรม สำคัญที่สุดคือ ทัศนคติและการเลี้ยงดู

พื้นฐานทางอารมณ์ของทารกวัย 2 เดือนเเรกเเบ่งง่ายๆได้เป็น 3 แบบ โดยจำเเนกจากการเคลื่อนไหว จังหวะของร่างกาย การตอบสนองต่อสิ่งเร้า ความสนใจ ความคงที่เป็นต้น

1. เด็กเลี้ยงง่าย พบมากสุดประมาณร้อยละ 50 ปรับตัวเร็วกินง่ายเข้านอนตรงเวลา
2. เด็กปรับตัวช้า หรือเด็กขี้อาย ประมาณร้อยละ 30 ต้องการเวลาในการปรับตัว
3. เด็กเลี้ยงยาก พบร้อยละ20 การทำงานของร่างกายไม่สม่ำเสมอตอบสนองต่อสิ่งเร้าด้วยวิธีการถอยหนี ปรับตัวยากอารมณ์เสียการแสดงออกไม่คงที่

ลักษณะพื้นอารมณ์ของเด็ก

ความเข้าใจเรื่องพื้นอารมณ์ทำให้เรารู้จักตนเองและผู้อื่น ทำความเข้าใจตัวเราลูกของเราและคนรอบข้าง ลักษณะพื้นอารมณ์แต่ละเเบบต่างมีจุดเด่นและจุดด้อยในตัวเอง ความเข้าใจนี้จะทำให้เรายอมรับในจุดแข็งและจุดอ่อนของเราและคนอื่นได้ดีขึ้น

• Choleric( เกรี้ยวกราด ) ตัวสั้น ป้อม กล้ามเนื้อเเน่น ผิวกายอุ่นฉุนเฉียว ชอบสั่ง บงการ เสียงดัง เคลื่อนไหวรวดเร็ว เป็นนักปฏิบัติ ผู้สร้าง ผู้ริเริ่ม เป็นผู้นำ
• Melancholic (ครองทุกข์ )ไม่สดใส ดูเหนื่อยหมดเเรง ไม่ค่อยมีใครอยากเล่นด้วย ทำอะไรซ้ำๆ กลัวการเปลี่ยนแปลง ช่างคิด ทานข้าวนาน ชอบอะไรซ้ำๆทำสิ่งใดทำจนเสร็จ เก็บเรียบร้อย ชอบทำงานตนเอง กลัวการเปลี่ยนแปลง ชอบฝันซ้ำๆ เหมาะกับนักปราชญ์ นักวิทยาศาสตร์
• Phlegmatic (อดได้รอได้)ผอม สูง หน้าซีด เดินลากขา มองพื้น มีลักษณะ เงียบเฉย เศร้า ไม่เป็นจุดเด่น สุขภาพดี ไม่เล่นซน ใจเย็น ไม่คบใคร ไม่ไว้ใจใคร ไม่มั่นใจตัวเอง ชอบช่วยครูและคนรอบข้าง
• Sanguine( มีชีวิตชีวา) รูปร่างดี เหมือนผีเสื้อ ร่าเริง แจ่มใส ตื่นเต้นตลอด มองโลกในแง่ดี มีเสน่ห์ เปลี่ยนความสนใจเร็ว ชอบกิจกรรม เหมาะกับงานเจรจาประชาสัมพันธ์

การเลี้ยงดูที่อบอุ่น มั่นคง สม่ำเสมอต่อเนื่อง (continuous) และคงเส้นคงวา (consistency) จะช่วยให้ทารกวางใจสิ่งแวดล้อม ทารกที่วางใจสิ่งแวดล้อมก็สามารถก้าวข้ามกระบวนการพัฒนาลำดับต่อๆไปได้

คุณแม่จะเริ่มมีจริงเมื่อทารกอายุได้ประมาณ 6เดือน และชัดขึ้นเรื่อยๆจนชัดเจนมากเมื่อ 3 ขวบหลังจากนี้เด็กจะเกิดความผูกพันหรือสายสัมพันธ์เรียกว่า attachment

พัฒนาการจะเกิดเป็นลำดับค่อยเป็นค่อยไป ช้าๆมั่นคง ต่อเนื่อง เด็กน้อยก็จะห่างออกจากคุณแม่ไกลขึ้นๆ สายสัมพันธ์ของคุณแม่และลูกจะเหนียวเเน่นมั่นคง สายสัมพันธ์เป็นตัวกำหนดพฤติกรรมของเด็กๆ ไม่ว่าจะทำอะไรจะคิดถึงพ่อแม่เสมอ บ้านที่มีสายสัมพันธ์แข็งเเรงเด็กก็ว่านอนสอนง่าย รู้ฟัง รู้คิด

เด็กจะพัฒนาตัวตน(self) ของตนเองขึ้นมา ตอนนี้ประมาณ 3 ขวบแล้ว เด็กจะเริ่มแยกตัวออกจากคุณแม่ผ่านกระบวนการถ่ายโอนไปอยู่ที่ "หมีเน่า กะ หมอนเหม็น "สักระยะ เมื่อตัวตนมั่นคงชัดเจนขึ้นจึงแยกตัวออกจากหมีเน่าได้ กลายเป็น"พระเอกตัวน้อย"

การมีตัวตนนี้สำคัญมาก เด็กจะรักตัวเอง รักเห็นอกเห็นใจผู้อื่น ก็อยู่ที่พัฒนาการและผลลัพธ์ของการมีตัวตนนี้ เด็กที่ไม่มีตัวตน ก็จะไม่รักตัวเองเพราะสัมผัสไม่ได้ถึงการมีอยู่ของตัวตน ตัวตนก็ว่างเปล่า เดียวดาย ไม่อยู่กะร่องกะรอย ขาดเพื่อน หนีเรียน ปรับตัวยาก ใช้ชีวิตสุ่มเสี่ยง

ในช่วง2-3 ขวบเป็นช่วงระยะเวลาที่เรียกว่า Autonomy แปลให้เข้าใจง่ายๆก็คือ "หนูทำได้ " หนูน้อยจะพบว่ากลั้นและเบ่งอุจจาระได้ ทานข้าวได้เอง ความเป็นตัวตนก็จะค่อยๆปรากฏ เด็กๆจะรู้จักการควบคุมบงการวัตถุผู้คนรอบข้าง เด็กๆค้นพบว่าเค้าสามารถจะทำหรือไม่ทำก็ได้ ดังนั้นในระยะนี้คุณพ่อคุณแม่ต้องอบรมสั่งสอนไม่เพิกเฉยละเลยต่อการกระทำของลูกๆ

เด็กเล็กต้องฝึกทานข้าวบนโต๊ะพร้อมกับคุณพ่อคุณแม่ ช่วยเหลือตนเองบ้างแต่หลังจากขวบครึ่งควรต้องทานด้วยตนเองในระยะเวลาที่กำหนด ทานเสร็จจึงไปเล่นต่อได้ หากไม่ทานหมดเวลาแล้วต้องเก็บ

เราควรฝึกความรับผิดชอบให้ลูกโดยการมอบหมายงานเล็กๆน้อยให้ลูกเริ่มจากทำข้าวหกต้องเก็บ หยิบจานช้อนของตัวเอง เก็บของใช้ของเล่น เก็บผ้า โยนผ้าลงตะกร้า เช็ดโต๊ะ รดน้ำต้นไม้ กวาดบ้าน

การฝึกทำงานบ้านช่วยพัฒนาทักษะ การวางแผน การควบคุมตนเอง รู้ว่าเราทำได้ ตัวตนจะมั่นคงเเข็งเเรงยิ่งขึ้น

การฝึกหนูน้อยมีวิธีง่ายๆเพียง 4 ขั้นตอน

• ทำให้ดู
• จับมือทำ
• ช่วยกันทำ
• ทำด้วยตนเอง

ความมหัศจรรย์คือ หนูน้อยชอบเล่นทำงานบ้าน เด็กๆอยากเล่นกับคุณ คุณพ่อคุณแม่ต้องฉกฉวยโอกาสนี้เพื่อพัฒนาตัวตน สานสร้างสายสัมพันธ์และพัฒนาทักษะการทำงาน เพราะอีกไม่กี่ปีเค้าจะเบื่ออิดออด โยเยเมื่อเรามอบหมายงานในความรับผิดชอบให้เค้าทำ ซึ่งก็เป็นเรื่องดีเพราะเราจะได้ฝึกความอดทนอดกลั้นที่จะทำงานน่าเบื่อให้สำเร็จ

งานวิจัยชิ้นหนึ่งชื่อว่า Child Discipline in Japan : an Important Part of Parenting Where Parents Pass on Their Children เขียนโดย Nobuko;2012.ทำการทดสอบทางการอ่าน เขียน และคำศัพท์ของเด็กญี่ปุ่น จีนและเกาหลีใต้ในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 พบว่าปัจจัยที่มีผลต่อผลการเรียนของเด็กคือ การถูกจัดสรรหน้าที่ในการทำงานบ้าน สำหรับฐานะทางการเงิน การเตรียมความพร้อมก่อนเรียนและการกวดวิชามีผลน้อยมาก

การเล่น

การเล่นในแต่ละช่วงวัยมีความหลากหลายต่างกัน เด็กๆไม่ได้ต้องการของเล่นมากมาย ไม่ได้ต้องการสีสารพัดสี เด็กต้องการเพียงคุณและเวลาของคุณ ต้องการอย่างมากๆ เล่นอะไรก็ได้ไม่สนใจ ไร้รูปแบบ ทุกสิ่งรอบตัวเค้าสามารถนำมาใช้เป็นองค์ประกอบเป็นอุปกรณ์การเล่นได้หมด

เด็กเล็กพัฒนาความสามารถทางภาษาได้อย่างมหัศจรรย์โดยผ่านการเล่นสมมุติ (role play) เช่น เล่นเป็นหมอ พยาบาล ทหาร แม่ครัวเป็นต้นเด็กจะพัฒนาทั้งภาษากายและภาษาพูด

การอ่านหนังสือ

คุณพ่อคุณแม่ควรอ่านหนังสือให้ลูกฟังควรสามารถทำได้ตั้งแต่ทารกอยู่ในท้องโดยการอ่านหนังสือนิทานตั้งใจว่าเรากำลังอ่านให้ลูก ชวนลูกฟังนิทาน หลังคลอดก็อาจจะอ่านให้ฟังก่อนนอนไปทุกคืนๆ คุณพ่อคุณแม่ไม่ควรคาดหวังว่ากำลังทำให้ลูกฉลาดด้วยการอ่านหนังสือ จริงๆแล้วเราเพียงปลูกฝังอุปนิสัยรักการอ่านแต่สิ่งสำคัญเป็นผลพลอยได้จากการอ่านคือ ทำให้บทบาทความเป็นพ่อเเม่เเจ่มชัดในความรู้สึกของเด็กๆ ถักทอสายสัมพันธ์ให้เเน่นเหนียวเเข็งเเรง และหล่อหลอมตัวตนของเด็กให้เข้มเเข็งมั่นคง

ในช่วงวัย 3 - 5 ขวบ อิริคสันเรียกวัยนี้ว่า Initiation หมายถึง วัยแห่งการริเริ่ม เป็นวัยที่อุดมด้วยจินตนาการความสนุกสนาน มีพลังเเห่งความคิดสร้างสรรค์ หนูน้อยจะซน ซนเป็นลิงเลยทีเดียวเชียว จะบอกจะห้ามไม่ได้ ในช่วงวัยนี้เราจะให้เธอเล่น เล่นอย่างอิสระ เล่นมันเข้าไป เล่นให้เต็มที่ มหัศจรรย์ของการเล่นทำให้ความคิดเป็นอิสระ พัฒนาการวางแผนการจัดการ และการแก้ปัญหา สร้างผังแผนที่ทางความคิด สรรสร้างจินตนาการอันบรรเจิด ฝึกสมาธิจดจ่อกับภารกิจตรงหน้า ทดลองกับของจริง คาดหวังเล็งเห็นผลลัพธ์ เรียนรู้เข้าใจสัมผัสความสุขจากธรรมชาติ เสริมสร้างพัฒนาการกล้ามเนื้อมัดใหญ่เเละเล็ก และมีสุขภาพแข็งเเรง

มหัศจรรย์ของการเล่น

ทำให้ความคิดเป็นอิสระ พัฒนาการวางแผนการจัดการ และการแก้ปัญหา สร้างผังแผนที่ทางความคิด สรรสร้างจินตนาการอันบรรเจิด ฝึกสมาธิจดจ่อกับภารกิจตรงหน้า ทดลองกับของจริง คาดหวังเล็งเห็นผลลัพธ์ เรียนรู้เข้าใจสัมผัสความสุขจากธรรมชาติ เสริมสร้างพัฒนาการกล้ามเนื้อมัดใหญ่เเละเล็ก และมีสุขภาพแข็งเเรง

การเล่นกีฬา

การเล่นกีฬาเป็นสิ่งที่สำคัญและจำเป็นอย่างยิ่ง กีฬาเสริมสร้างสมรรถนะทางกาย ร่างกายสมบูรณ์แข็งแรง ภูมิคุ้มกันดี บุคลิกภาพชวนมอง

การเล่นกีฬาเป็นการฝึกสมาธิ เสริมสร้างตัวตน ความภาคภูมิใจใตตัวตน ความอดทน และความฉลาดทางอารมณ์

เด็กๆควรฝึกเล่นกีฬาตั้งเเต่เล็ก เล่นให้เป็น เเละเล่นได้ดี ความสำเร็จของลูกจักเป็นจริงได้ต้องอาศัยความเพียร ความอดทนและวินัยของคุณพ่อคุณแม่...

การเล่นดนตรี

นอกจากสุนทรียะแล้ว ดนตรีมีผลต่อการพัฒนาทางสมองอารมณ์ สังคม ร่างกายและจิตใจ

ดนตรีช่วยพัฒนาทักษะด้านต่างๆเช่น ทักษะทางคณิตศาสตร์ ทักษะทางวิทยาศาสตร์ ทักษะทางภาษาพัฒนาความคิดสร้างสรรค์

ศิลปะ

ศิลปะพัฒนาทักษะของร่างกายฝึกการทำงานของสมองผ่านระบบการคิด การสร้างสรรค์ มีการเจริญเชื่อมต่อของใยประสาทและข่ายงานระบบประสาท ศิลปะต้องมีการหยิบจับประดิษฐ์ประดอย บางชิ้นงานต้องการความประณีต ละเอียดละออก็จะเป็นพัฒนากล้ามเนื้อมัดเล็ก

ศิลปะฝึกให้เป็นคนช่างสังเกต สร้างสรรค์ ปรับปรุง พัฒนาผลงาน

การทำงานทางศิลปะเป็นการฝึกสมาธิ เด็กๆจะคุ้นเคยกับความสงบ เกิดความภาคภูมิใจ พัฒนาตัวตนภายใน

ศาสนา วัฒนธรรม ประเพณี

ศาสนา วัฒนธรรม ประเพณี นอกจากมีกรอบรูปแบบวิธีปฏิบัติเพื่อให้คนอยู่รวมกันได้อย่างสงบและเป็นสุขแล้วยังพัฒนาคุณค่าภายในจิตใจมนุษย์ ทำให้เรามีความรู้สึกสำคัญมีที่มา มีรากเหง้า มีหลักยึด มีความภาคภูมิใจในตัวตน เกิดความรู้สึกเห็นถึงคุณค่าภายในตนและพัฒนาไปสู่ศีลธรรม จริยธรรม

ความรักตนเองเห็นใจตนเองจะพัฒนาก่อเกิดเป็นความสุขภายในเมื่อเด็กๆได้ฝึกหัดการช่วยเหลือผู้อื่น ฝึกการแบ่งปัน การให้เผื่อแผ่ไปให้คนอื่น เพื่อนที่อยู่ข้างๆ เด็กๆจะค่อยๆเรียนรู้และซึมซับสัมผัสความสุขที่กลับมาปรากฏในใจตน จนเกิดเป็นความเคยชินที่มีจิตสาธารณะ เด็กๆจะเป็นคนใจกว้าง มีความสุขเป็นอาหารหล่อเลี้ยงใจอยู่ตลอด มองเห็นประโยชน์ส่วนรวมไม่ยึดถือประโยชน์ส่วนตน

ก่อนจะพ้นวัยรุ่นเด็กทุกคนต้องฝึกทักษะที่สำคัญมาก สองประการ