"But, soft! What light through yonder window breaks? It is the east and Juliet is the sun."
Zo zet Romeo's zonsopgang in als hij, weggedoken in de tuin van de Capelletti, 'zijn' Julia op het balkon van haar ouderlijk huis ziet verschijnen. Een paar eeuwen later is dat balkon synoniem geworden met een van Shakespeares' meest bekende settings, de balkonscène. Het balkon: die puist aan een gevel, uittorenend boven een intieme binnentuin, een versteend vaandel voor de onmogelijke liefde.
What's in a name?
Er zal vast wel een Julia of een Juliet(te) het fameuze balkon in Verona op zijn geduwd; voor een klikmoment waarin zij werd vereeuwigd met een smartphone. Dat moet bijna wel, gezien de vele duizenden toeristen die zich jaarlijks op dat bordesje laten fotograferen door hun geliefdes. Eentje zal zeker als Julia zijn gedoopt. Maar Shakespeares' Julia heeft er nooit gestaan!
Want dat balkon is een historische nepper. Het ziet er fraai uit, voor een sarcofaag. En dat is het dan ook, een sarcofaag die wat hoger is ingemetseld dan normaal. Een stenen doodskist om de toeristische hang naar een Romeo-en-Julia-ervaring te pamperen. Een grafkist om in te herrijzen.
De tweede sarcofaag
Het drama van Romeo en Julia > is ontleend aan fictionele karakters. Heel vreemd dus dat de dame van het stel ook nog eens haar eigen graf heeft... en dan wordt niet het balkon bedoeld! Het verhaal doet de ronde dat Julia, na het innemen van het gif, net buiten de stadsmuren van Verona een tombe in werd gevleid; en wel in het Corso Klooster > (San Francesco). De tombe is echter net zo fictioneel gevuld als het balkon want... binnen het rode marmer ademt enkel leegte.
'Love letters' als metselvoeg en graffiti
Julia was een icoon van de onmogelijke liefde. De balkonscène > heeft de liefde van Romeo en Julia een onuitwisbaar platform gegeven. Tegenwoordig zou Julia ook als ambassadrice voor het postwezen kunnen gelden. Tegen de voegen tussen de stenen van haar ouderlijk huis werd al heel wat liefdespost gedrukt. En ook in de tunneltoegang tot de kleine hof blijven geliefden hun amoureuze verklaringen 'posten'. Tegenwoordig wel op verwijderbare wanden want zelfs een rijksmonument kan kennelijk via kauwgom en viltstiften in verval raken...
Casa mia
Eh... ouderlijk huis. Nog zoiets, dus. Want het historische 'Julia-pand' > behoorde toe aan de Cappello familie. Vanuit de stadsmarketinggedachte was het bruggetje snel gemaakt. Die familienaam had zoveel gelijkenis met die van de Capelletti dat enig letterhusselen wel geoorloofd zou zijn. Dat zo Cappello's eigendom best wel overgeheveld kon naar de onroerend goedportefeuille van de Capelletti... De waarheid blijft dus maakbaar.
De queeste naar een beter balkon
Is er dan nog iets van authentieke Romeo-en-Julia-waarheid te vinden in Verona? Kom op, het nepbalkon de rug toegekeerd en op zoek naar wel echte balkonnetjes in de stad. Zit er iets bij voor onze Julia? Op dwaaltocht door een stad die anders dan Julia wél een geslaagde relatie laat zien, namelijk de amourette tussen gotische en Romeinse aanzichten. De gotische bouwwerken van de familie Scaligeri > flirten openlijk met de klassieke bouwdrift, nog aanwezig in arena >, amfitheater, > stadspoorten en mozaïeken.
Verona's binnenstad > lijkt flink veel zon met haar balkonnetjes te vangen. Zoveel plekken waar Julia zich wel boven Romeo zou kunnen etaleren in het frêle licht van een zonsopgang. Niet alle balkons bieden zwierige ruimte. Sommigen zijn niet meer dan een uitkraging van metalen spijlen. Anderen zijn verworden tot stapelplaats voor airconditioners; of zijn overwoekerd door een jungle van paarse bougainville en blauwe mannentrouw. Eén balkonnetje wordt te koop aangeboden; een emaille plaat spelt met patina 'vendesie'. De duiven van Verona nestelen zich op de omlopen en beleggen de balkonvloertjes zonder gêne met vers 'cement'. Nog een balkonnetje loopt om de hoek van een pand door zodat je met de zon mee kunt draaien. Keuze genoeg voor Julia.
De Ponte Pietra, overbrugging tussen Duomo en Teatro Romano
Natuurlijk ontbreekt de 'eigen' marmersoort van Verona niet in dit mozaïek, het zalmroze van de 'Rosso Verona'
In case the griffions don't guard enough... is er ondersteuning voor het bewaken van de kathedraal gekomen met de komst van de Blauwe Engel, een bronzen sculptuur van Albano Poli
De romantiek van Romeo en Julia lijkt magnetisch te werken op in Verona te sluiten huwelijken
Het grootste 'groen' van Verona's centrum, de Piazza Bra, biedt naast extraverte uitzichten op de arena ook introverte dagdromen
Een peukje scoren in de Via Roma
Nog nooit van gehoord
Alleen... ga je Shakespeares' Romeo en Julia woord voor woord uitspitten... dan merk je dat nergens in het hele boek ook maar gerept wordt van één balkonnetje. We komen niet verder dan een raam waarin Julia verschijnt. "What light through yonder window breaks." Nabladeren in een erudiet werk als de Oxford English Dictionary levert op dat pas in 1618 het woord 'balcone' de wieg van het woordenboek in werd gelegd. En op dat moment had Shakespeare dus al twee jaar het tijdelijke voor het eeuwige verruild.
Waarom staat de balkonscène dan toch zo in onze hoofden gegrift? Dat werd aangezwengeld door de vele theaterbewerkingen van Shakespeares' Italiaanse tragedie. Met steeds weer kleine wijzigingen en soms een grote verandering binnen de setting. Vanuit het Covent Garden Theatre in Londen zou zo ineens de balkonscène aan haar opmars beginnen. En nu is de cultus van het balkon niet meer weg te denken uit Shakespeares' love-piece.
Het behaagzieke balkon
Maar waarom vindt iedereen deze revisie mét balkon dan zo de moeite waard? Een balkon dat elke adaptatie opnieuw overleeft. Waarom willen we Julia het balkon op en niet gewoon in het raam laten staan, zoals Shakespeare schreef? Voyeurisme! We kunnen de prachtige dame in het raam zien schemeren, maar ze kan zich ook in al haar voluptueuze erotiek tonen op een bordes, een springplank, een vooruitgeschoven etalage. Als frivole tong uitgestoken vanuit de burgerlijke preutsheid van het ouderlijk huis, een vrijplaats om bekeken te worden. En, gezien de stand van het balkon, ook naar opgekeken. In Engeland leek in de tweede helft van de 17e eeuw het balkon bijna synoniem met een wijd opengetrokken lade. Waarin de vrouw zich in alle erotische luister kon ophouden om als snoepgoed voor het oog te dienen. Daarom willen we allemaal dat balkon natuurlijk, de voyeur in ons begeert het.
Van amfitheater naar operatempel, maar in de Arena van Verona weerklonk ook het donkere timbre van Leonard Cohen en de cover-uitbundigheid van ABBA
Alighieri Dante lijkt zijn 'Goddelijke Komedie' te overdenken op het deftige Piazza dei Signorie
Gotische en Romeinse bouwpracht zij aan zij, links een muur van het Castelvecchio en rechts het opgaande werk van de Arco del Gavi
Kapelgewelf in het Castel San Pietro
Kikvorsperspectief
En zo kijkt zelfs een gevierd auteur als Shakespeare in Verona op tegen een podium dat hij nooit heeft neergepend. Dat zijn almaar groeiende publiek toe heeft willen voegen aan 'Romeo en Julia', alleen al om die dramatische liefde ook iets lustigs mee te geven: het balkon als vrijplaats voor het oog.
Gjelt de Graaf
Credits:
Gjelt de Graaf