Loading

Het oude Oostende (1926-1996) tentoonstelling met beelden uit het Provinciaal Archief West-vlaanderen

Hendrik Baels

Hendrik Baels, geboren in 1878 te Oostende, heeft een best indrukwekkende loopbaan gehad (Durnez & Gunst, z.j.). Hij kwam uit een rederijkersfamilie waardoor zijn band met de Nederlandse taal best sterk was. Zo sterk zelfs dat hij in 1908 het Vertoogschrift ondertekende. Hiermee verzette hij zich tegen de verwerping van een wetsvoorstel voor de vernederlandsing van het katholiek middelbaar onderwijs. Hij studeerde op dat moment rechten in Leuven. Na zijn studies begon Hendrik als advocaat in Oostende en ontfermde zich over de problemen in de zeevaart en visserijen.

In 1912 begon zijn carrière in de politiek toen hij werd aangesteld als gemeenteraadslid en volksvertegenwoordiger van Oostende. Met zijn toch wel hoge functie, kon hij het Nederlands invoeren in de gemeenteraad. Vlak voor de Eerste Wereldoorlog werd Baels aangesteld als secretaris voor de Raad voor de Zeevaart en het Internationaal Congres van de Zeevisserij.

Tijdens die Eerste Wereldoorlog was hij te vinden in Groot-Brittannië, waar hij aan Belgische vluchtelingen voordrachten opvoerde en de Belgische vissers een hart onder de riem stak. Hij werd ook verantwoordelijke voor de terugkeer en herstel van de Belgische vissersvloot.
Na de oorlog begon de echte politieke carrière. Van 1921 tot 1926 was hij schepen van Oostende. Van 1926 tot 1929 werd hij aangesteld als minister van Landbouw en Openbare werken. In die periode is deze foto genomen. Van 1929 tot 1931 was hij dan minister van Binnenlandse Zaken om dan uiteindelijk van 1933 tot 1940 de rol van gouverneur van West-Vlaanderen op zich te nemen.
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd hij afgezet als gouverneur omdat hij vlak voor de bezetting niet in Brugge aanwezig was. Zijn dochter, Lilian, trouwde met Koning Leopold III. In 1951 stierf Hendrik Baels te Knokke-Zoute.

De Vismijn

De vismijn van Oostende werd gebouwd in 1934 (Hullabaloo, z.j.). Helaas werd de gevelplaat tijdens de Tweede Wereldoorlog vernield. Pas vier jaar na de Tweede Wereldoorlog werd de vismijn opnieuw opgebouwd in modernistische stijl. In 1991 kreeg het gebouw nog een uitbreiding. De vismijn staat ook op de Inventaris Onroerend Erfgoed van het VIOE. Deze foto's dateren uit 1937.

Vissen in visbennen, vissers en visserboten
Vissersboten aan de kade van de vismijn
Vissersboot uit de 19de eeuw

De Rotary Conventie in het Kursaal tijdens de toespraak van Koning Albert I. 06/06/1927

Het banket van de Rotary Conventie met Koning Albert I in het midden van de eretafel en Hendrik Baels tweede links van hem.

Een volle feestzaal tijdens de Rotary Conventie.

De historische Rotarystoet van 05/06/1927

Paster Pype

Hendrik-Frederik Pype is geboren in 1854 te Geluwe (Hostyn & Vermaut, 2007). Op zijn 25 werd hij als priester gewijd na een opleiding aan het Seminarie van Roeselare. Zijn leven in Oostende begint in 1884 toen hij als onderpastoor werd aangesteld op de Sint-Petrus -en Paulusparochie. Paster Pype had een warm hart. De parochie was gelegen in een vissersgemeenschap waar ook arme en ongeletterde vissers bij zaten. Die stak hij graag een hart onder de riem. Tijdens de Vissersopstand in 1887 kwam hij zelfs als bemiddelaar tussen de ordediensten en de opstandige vissers. Het jaar voordien werd hij als aalmoezenier - een geestelijke van de rooms-katholieke kerk die belast is met de zielzorg van een specifieke groep - ter zee aangesteld. Hierdoor was hij veel op zee en leerde hij ook bij over de visserij en zeevaartkunde. Maar niet iedereen was even ervaren op die boten. Sommige jongens kenden er niets van.

Het is toen dat Paster Pype besloot om in 1887 een school op te richten waar hij jongens tot vissers opleidde, Vrije Visserijschool Sint-Andreas. Zijn school had verschillende vestigingen: nabij de Oude Sint-Pieterskerk op de hoek van de toenmalige Kleine Kaaistraat (nu beter bekend als de Paster Pypestraat), in lokalen van een industrieel pand in de Velodroomstraat en tijdens het Interbellum op de hoek van de Sint-Petrus -en Pauluskerk. Hij werd ook bekend in het buitenland en zijn school werd zelfs aanschouwd als een modelinstelling na een bezoek van Prins Albert en Prinses Elisabeth.
Daarnaast kregen de meisjes een school, Germana, door een samenwerking tussen Pype en de Zusters van Sint-Vincentius. Tot 1967 was er zelfs een maritiem museum in de visserijschool van Pype waar vissen, schelpen, vissersvoorwerpen en andere zaken te vinden waren. Dat goede hart van Pype was nog maar eens merkbaar toen hij de stichting van de Vrije Vissersgilde 'Zal Wel Gaan' oprichtte ten voordele van het Oostendse vissersvolk. Zijn populariteit groeide aanzienlijke hierna. Op 3 juni 1926 overleed hij en de plaats waar hij begraven werd is nu vernoemd naar hem.

Willy Van Den Bussche

In 1967 werd Willy aangesteld als conservator van de provinciale musea (HLN, 2015). Dat veranderde in 1986 naar conservator van het Provinciaal Museum voor Moderne Kunst te Oostende. Een gebouw zoeken voor het museum was niet gemakkelijk. Eerst keek men richting Ieper, dan naar een oude gistfabriek in Brugge. Uiteindelijk viel het oog van Willy op het gebouw in de Romestraat in Oostende. Hij moest daar aanwezig zijn als jurylid voor de Europaprijs voor Schilderkunst van de Stad Oostende in 1982 en nadien deed hij een voorstel om het museum daar op te richten. Tegen dan was de collectie al "uitgegroeid tot één van de meest representatieve overzichten van de kunst in België in de 20ste eeuw" (OKV, z.j.). In totaal maakte hij 182 tentoonstellingen. Dat zijn er helaas te veel om nu allemaal te bespreken, maar ik haal er enkele momenten uit zoals de opening van het PMMK, "Van Ensor tot Delvaux", eerste World Logo Design Biënnale, Bervoets en het Europalia van Mexico.

Quotes van Willy tijdens een interview met het Kunst Magazine

"Voor mij is het elke dag een beetje vakantie; mijn werk is mijn hobby en omgekeerd."

"Ik heb altijd mijn creativiteit in mijn dagelijkse bezighoudingen gestoken. Vandaar het enorme belang dat ik steeds gehecht aan de opstelling en inrichting van tentoonstellingen."

"Mijn keuze wordt niet bepaald door Belg, vrouw of man. Dat gegeven speelt geen rol. Het belangrijkste is de interactie tussen de kunstenaar en de plaats."

De opening van het PMMK in 1986

Op 19 december 1986 opende het PMMK dus in de Romestraat 11 te Oostende. Het museum beschikt(e) ook over een kunstbibliotheek (Kunst Erfgoed, z.j.). Op vlak van aankopen en presentatie lag de focus voornamelijk op Belgische hedendaagse en eigentijdse kunst. Voor tentoonstellingen werd dit uitgebreid naar internationale kunst. Zoals op de foto te zien is, was er de dag van de opening hoog bezoek aanwezig, Prinses Paola.

Aangezien Willy hoofdconservator was voor het PMMK had hij ook de directie van het Provinciaal Museum Constant Permeke in Jabbeke. Hij organiseerde er allerlei tentoonstellingen over zaken die in verband gebracht konden worden met Permeke. Dat konden zowel onderwerpen, voorwerpen of personen zijn. Willy was de vooraanstaande kenner van het oeuvre van Permeke. Hij schreef op een gegeven moment ook een monografie over hem die moest dienen als doctoraat. Daar kon hij het helaas niet voor gebruiken aangezien hij het werk heeft uitgegeven.

Zoals op elke goede opening waren er drankjes en hapjes aanwezig.

De tentoonstelling Bervoets

Bervoets was een expressieve schilder en dat zie je duidelijk in zijn werk (De Zwarte Panter, z.j.).
Willy in gesprek met Fred Bervoets (links in beeld) en enkele anderen.

De tentoonstelling Europalia van Mexico

In 1993 organiseerde Europalia een nieuwe tentoonstelling rond het thema Mexico. Europalia brengt om de twee jaar een kunstzinnig en creatief programma dat vier maanden lang te bezichtigen is (Europalia, z.j.). Ze brengen verschillende vormen van kunst samen - dans, film, muziek, performance, kunst, theater, literatuur en debat - en stimuleren de uitwisseling van ideeën. Nieuwe kunstenaars of creaties krijgen de spotlight op zich gericht. Europalia kan omschreven worden als een "unieke wisselwerking tussen erfgoed en kunst".

Er was zelfs een mariachi band aanwezig om de Mexicaanse sfeer te voorzien.

De tentoonstelling Logo's.

Dit was het eerste World Logo Design Biënnale.

Van Ensor tot Delvaux

Deze tentoonstelling was de viering van het tienjarig bestaan van het PMMK in Oostende (Didier, 1996). Er waren zo'n 200 schilderijen aanwezig en kon daarmee een grote tentoonstelling genoemd worden. Ensor, Spilliaert, Permeke, Magritte en Delvaux waren op dat moment de grootste Belgische kunstenaars met internationale roem en waren daarom gekozen als het onderwerp voor deze expositie. De stad Oostende was trots dat de Oostendenaars Ensor en Spilliaert werden vertegenwoordigd. Ze waren evenzeer trots op de aanwezigheid van Permeke. Hij was misschien geen Oostendenaar, maar hij woonde er wel.

Willy tijdens de persconferentie
"omdat zij de exponenten zijn van het expressionisme en het surrealisme, de belangrijkste stromingen van deze eeuw, die tot op de dag van vandaag dominant zijn."

De tentoonstelling geraakte in 2002 zelfs tot in Japan! Hieronder kan u de posters zien van drie musea die toen gebruikt werden om de expositie te promoten.

Isetan Museum of Arts
Sakura City Museum of Art
Himeji City Museum of Art

Bronnenlijst

Drunez, G. & Gunst, P. (z.j.). Baels, Harry (eigenlijk Hendrik). NEVB online. Geraadpleegd op 31 maart 2022 via Baels, Harry (eigenlijk Hendrik) - NEVB Online

Hullabaloo. (2018, 5 februari). Vismijn Oostende : Laatste uur van de vismijn heeft geslagen. Geraadpleegd op 31 maart 2022 via Vismijn Oostende | hullabaloo.be

Hostyn, N. & Vermaut, C. (2007, 29 mei). Pype Hendrik-Frederik (1854-1926). Archief Oostende. Geraadpleegd op 31 maart 2022 via Pype Hendrik-Frederik (1854-1926) - Archief stad Oostende - de Stad aan Zee

Didier, M. (1996). Het zichtbare onzichtbaar maken : “Echte schepen, mijn waarde”. Tijd Ruimte. Geraadpleegd op 8 april 2022 via https://tijdruimte.nl/artikelen/kunstenaars/EnsorSpilliaertPermekeMagritteDelvaux.htm

OKV. (z.j.). Het Provinciaal Museum voor Moderne Kunst in Oostende. Geraadpleegd op 8 april 2022 via Het Provinciaal Museum voor Moderne Kunst in Oostende | OKV

Braeckman, I. (2017). Fred Bervoets : t’is wat t’is. De Zwarte Panter. Geraadpleegd op 8 april 2022 via De Zwarte Panter - Bervoets

Europalia (z.j.). Over Europalia. Geraadpleegd op 8 april 2022 via EUROPALIA | Over EUROPALIA | Europalia Arts Festival