In 2022 werden bijna 37.000 verzoeken om internationale bescherming (of 'asielaanvragen') geregistreerd in België, een stijging met 40% ten opzichte van 2021. Deze toename zorgde voor nog meer druk op het opvangnetwerk van Fedasil. Tegelijk merkte Fedasil dat de uitstroom uit de opvangcentra lager lag dan de instroom door de langere asielprocedures en de langere verblijfsduur.
Het aantal personen in de opvang steeg dus in de loop van het jaar 2022, waardoor Fedasil met een plaatstekort kampte.
Hieronder vindt u een balans met daarin de belangrijkste momenten van het jaar 2022 en enkele infografieken.
OPVALLENDE GEBEURTENISSEN IN 2022
Januari
Aan het begin van het jaar worden verschillende (soms tijdelijke) opvangstructuren met spoed geopend om het aanmeldcentrum (het Klein Kasteeltje in Brussel) te ontlasten. Zo wordt er een nachtopvangcentrum in gebruik genomen in het voormalige Bordet Instituut in Brussel en 40 NBMV’s worden ondergebracht in een jeugdherberg in Elsene.
Fedasil lanceert in zijn opvangcentra een bewustmakingscampagne rond de boostervaccinatie tegen COVID-19.
In een context van een tekort aan personeel zwengelt Fedasil de rekruteringscampagnes aan (sociale media, jobdays enz.) om nieuwe medewerkers aan te trekken.
Omdat er weinig plaatsen beschikbaar zijn in het opvangnetwerk, voeren Fedasil en de Dienst Vreemdelingenzaken op vraag van staatssecretaris Sammy Mahdi een voorrangsregel in voor de opvang van mensen die naar het aanmeldcentrum komen. De opvangplaatsen worden in de eerste plaats toegekend aan kwetsbare personen, gezinnen en personen die een eerste verzoek om bescherming indienen in Europa (‘Dublin hits’ en personen met een vluchtelingenstatus in een ander Europees land, krijgen geen prioriteit).
Februari
Sinds het begin van het jaar blijft de instroom aanzienlijk en nog steeds hoger dan de uitstroom uit de opvangstructuren. De Ministerraad geeft zijn akkoord om het opvangnetwerk verder uit te breiden. Fedasil en de partners zoeken verder naar nieuwe locaties.
Fedasil stelt BELCO voor aan partners die betrokken zijn bij de hervestiging van vluchtelingen in België. Het gaat om het programma voor culturele oriëntatie, ontwikkeld voor vluchtelingen die door UNHCR en het CGVS geselecteerd werden voor hervestiging in ons land.
Samen met het Nationaal Crisiscentrum en andere instellingen bereiden Fedasil en de Dienst Vreemdelingenzaken zich voor op een massale komst van vluchtelingen uit Oekraïne.
Door de daling van het aantal COVID-19-besmettingen worden de preventiemaatregelen en de regels voor de organisatie van activiteiten in de centra (sport, animatie, opleidingen, bijeenkomsten van bewoners, activiteiten met buren) versoepeld.
Maart
De eerste vluchtelingen van het conflict in Oekraïne komen toe in België. De registratie wordt georganiseerd door de Dienst Vreemdelingenzaken in het voormalige Bordet Instituut te Brussel, een site die reeds door Fedasil wordt gebruikt.
Fedasil opent een nieuw centrum in Molenbeek. Gezien de context herbergt het eerst Oekraïense vluchtelingen. Het team krijgt bezoek van Koning Filip en Koningin Mathilde. Het centrum zal wat later asielzoekers opvangen.
De spanning stijgt voor de deuren van het aanmeldcentrum. Bij gebrek aan voldoende plaatsen kunnen niet alle personen voor het Klein Kasteeltje er een asielaanvraag registreren. De aanwezigheid van de politie is noodzakelijk om de veiligheid van iedereen te garanderen. Tientallen mensen slapen voor het centrum, in de hoop zich de volgende ochtend te kunnen registreren.
Het registratiecentrum voor Oekraïners verhuist naar Paleis 8 op de Heizel. Dagelijks zijn er 40 medewerkers van Fedasil ter plaatse om vluchtelingen die behoefte hebben aan crisisopvang door te verwijzen. Rode Kruis-Vlaanderen beheert een noodcentrum in Sint-Lambrechts-Woluwe (‘Ariane-centrum’) dat Oekraïense vluchtelingen tijdelijke opvang biedt.
April
De regering verlengt de door private operatoren beheerde centra in Jalhay, Luik en Hasselt. Fedasil en de partners bereiden de opening van een aantal opvangcentra voor, onder meer in Dilbeek (centrum voor niet-begeleide minderjarigen). Het tijdelijke centrum van Fedasil in Geel sluit de deuren.
Fedasil krijgt steun van het Europese agentschap EUAA: levering van wooncontainers in verschillende centra, terbeschikkingstelling van tolken en personeel.
Fedasil organiseert een rondetafelgesprek met verschillende partners die actief zijn in de opvang en begeleiding van niet-begeleide minderjarige vreemdelingen (NBMV’s) in België. De NBMV-crisis mag niet worden vergeten in de globale context van de opvangcrisis: er wordt gesproken van een ‘crisis binnen de crisis’ omdat de specifieke behoeften van deze kwetsbare jongeren enorm zijn.
Mei
Bij gebrek aan voldoende plaatsen wordt in het aanmeldcentrum een wachtlijstsysteem ingevoerd. Er vormen zich twee groepen voor het Klein Kasteeltje: een rij voor gezinnen/vrouwen/minderjarigen/kwetsbaren die opvang krijgen en een andere voor alleenstaande mannen. Ze kunnen naar binnen om hun aanvraag te registreren, maar krijgen enkel een plaats als er beschikbare plaatsen zijn.
Het tijdelijke opvangcentrum van Fedasil in Lombardsijde sluit de deuren. Nu de zomer eraan komt, krijgt de site zijn toeristische functie terug.
Juni
Het directiecomité van Fedasil stelt zijn managementplan voor aan zijn personeel. Het legt de grote strategische projecten vast voor de komende 6 jaar.
Drie van de oudste Fedasil-centra van het land vieren hun verjaardag. Het gaat om Florennes (30 jaar), Kapellen (25 jaar) en Broechem (20 jaar).
Fedasil en de bouwsector ondertekenen een samenwerkingsakkoord om asielzoekers makkelijker toe te leiden naar beroepen in de bouw. Binnen Fedasil is een nieuwe cel ‘Deelname aan de samenleving’ belast met het bevorderen van tewerkstellingsprojecten.
Nicole de Moor (CD&V) is de nieuwe staatssecretaris voor Asiel en Migratie. Ze vervangt Sammy Mahdi, die voorzitter wordt van zijn partij, de CD&V. Mevr. de Moor is bevoegd voor Fedasil.
Juli
Elke dag moet Fedasil mensen die voor het aanmeldcentrum staan opvang weigeren. Het Agentschap is al bijna 1.500 keer veroordeeld wegens het niet verschaffen van opvang. De betrokken asielzoekers worden zo snel mogelijk opgevangen.
Fedasil neemt het beheer van het opvangcentrum in Spa over van het privébedrijf Svasta.
De regering bereikt een akkoord over nieuwe maatregelen om de opvangcapaciteit te verhogen, de instroom te verminderen en de vertrekken uit de opvangstructuren te versnellen.
De humanitaire situatie voor de deuren van het aanmeldcentrum verslechtert, ondanks de steun van de ngo’s ter plaatse. Meer dan honderd personen slapen voor het Klein Kasteeltje. Het onveiligheidsgevoel neemt toe.
Sinds het begin van het conflict in Oekraïne heeft de Dienst Vreemdelingenzaken meer dan 50.000 attesten van tijdelijke bescherming afgeleverd. De instroom van Oekraïense vluchtelingen in België is sinds april afgenomen.
Augustus
De opvangcrisis (en Fedasil) komen dagelijks in de media.
De instroom van NBMV’s blijft groot, met een record van 443 minderjarigen die in augustus in het netwerk terechtkwamen, voornamelijk jongens uit Afghanistan.
Fedasil opent een opvangcentrum in Machelen. De eerste bewoners komen uit het nabijgelegen centrum van Zaventem. Dat wordt een centrum gespecialiseerd in de opvang van asielzoekers met een ‘Dublin-hit’ (mensen die al asiel hebben aangevraagd in een ander EU-land en voor wie dat andere land verantwoordelijk is). Het doel is om daar snel over te gaan tot de terugkeer naar het eerste land van asielaanvraag.
Asielzoekers worden opgevangen op de site van de militaire kazerne in Berlaar (Antwerpen), die Defensie ter beschikking stelt. Het Rode Kruis-Vlaanderen beheert de site.
Als gevolg van veiligheidsproblemen en overlast in de wijk gaat het aanmeldcentrum op donderdag 18 augustus dicht. De wachtrij aan de achterkant van het Klein Kasteeltje verschuift naar de kant van het kanaal en het centrum kan de volgende dag weer opengaan.
Enkele dagen later organiseert het personeel van Fedasil verschillende acties in de centra uit solidariteit met het personeel van het Klein Kasteeltje en de asielzoekers. “Ca suffit, een oplossing nu! We kunnen de humanitaire crisis niet langer tolereren. We maken een crisis mee die een land als België onwaardig is, een crisis die al veel te lang duurt.
Eind augustus beslist de staatssecretaris, omwille van de situatie in het Klein Kasteeltje, om de registratie van de asielaanvragen te verplaatsen naar de kantoren van de Dienst Vreemdelingenzaken in de Pachecolaan. Personen die recht hebben op een opvangplaats worden naar Fedasil gestuurd, in functie van de beschikbare plaatsen.
Ondanks de vele maatregelen blijft het voor de teams van Fedasil zeer moeilijk om de gezinnen en de NBMV’s toe te wijzen. De opening van een aantal centra is gepland op korte termijn.
Eind augustus overschrijdt het netwerk van Fedasil de symbolische kaap van 30.000 opgevangen personen. De bezettingsgraad voor het volledige opvangnet bedraagt 96% (en 99% voor de federale centra).
September
Zowel in België als elders in Europa neemt het aantal asielaanvragen toe. In september en oktober wordt de grens van 4.000 asielaanvragen per maand overschreden.
Onze directeur-generaal, Michael Kegels, biedt bij staatssecretaris Nicole de Moor zijn ontslag aan. Fanny François (directeur Strategie & Organisatie bij Fedasil) vervangt hem ad interim.
Oktober
De staatssecretaris voor Asiel en Migratie presenteert de resultaten van een externe audit van de asiel- en migratiediensten. Op korte termijn wil zij de samenwerking tussen de verschillende diensten verbeteren. Op langere termijn pleit zij voor de hergroepering van het CGVS, DVZ en Fedasil in één migratiedienst.
Ondanks de creatie van een recordaantal NBMV-plaatsen in enkele maanden tijd, kan Fedasil op 11 oktober geen opvang bieden aan verschillende jongeren. Deze worden opgevangen door ngo’s, waarna Fedasil zich weer over hen ontfermt. Enkele dagen later zijn er ook gezinnen die niet de dag zelf kunnen worden opgevangen.
Staatssecretaris Nicole de Moor kondigt een ‘winterplan’ aan met nieuwe maatregelen om het opvangnetwerk te ontlasten. Daaronder valt de creatie van een noodcapaciteit via het Brussels Gewest, een toename van het aantal beslissingen bij het CGVS, de detachering naar Fedasil van personen uit andere overheidsdiensten en het vertrek van bewoners met een stabiele arbeidsovereenkomst.
Het centrum van Fedasil in Rixensart viert zijn 25e verjaardag en krijgt bezoek van het koningspaar.
De Dienst Vreemdelingenzaken verhuist zijn registratiecentrum voor Oekraïense vluchtelingen van de Heizel naar het Eurostation-gebouw vlakbij Brussel-Zuid. De instroom van Oekraïners daalt nog steeds.
Het personeel van Fedasil organiseert een nieuwe actie om de situatie in het opvangnetwerk aan te klagen. “Hoe lang kunnen we het onaanvaardbare aanvaarden? Het personeel kan niet langer in zulke omstandigheden werken.”
Op voorstel van het Nationaal Crisiscentrum worden twee locaties aangeduid om crisisopvang voor asielzoekers te organiseren: de ene valt onder de Regie der gebouwen in Jabbeke en de andere onder Defensie in Glons. Fedasil gaat beide sites beheren. Tegelijk bereidt Fedasil de opening voor van twee tijdelijke centra in Theux en Bredene.
In oktober worden door plaatsgebrek meer dan 1.500 personen niet gehuisvest. Een deel van hen betrekt kraakpanden, dat in de Paleizenstraat in Schaarbeek kwam het vaakst in de media.
November
Fedasil organiseert de 1e ontmoetingsdag met al zijn partners van CONEX, een netwerk dat het mogelijk maakt om betere informatie te geven aan migranten buiten het opvangnetwerk en hen te helpen bij hun keuzes voor hun toekomstplannen.
Fedasil heeft meer dan 260 vacatures. Deze medewerkers zijn essentieel om de verschillende centra volledig operationeel te kunnen maken. Fedasil werkt nauw samen met VDAB, Forem en Actiris om snel personeel aan te werven. Fedasil krijgt ook hulp van gedetacheerde ambtenaren via het programma van de Special federal forces.
December
Nu het koud is in ons land worden er verschillende tijdelijke huisvestingsoplossingen aangeboden. In Brussel worden gebouwen ter beschikking gesteld door de overheid en door verenigingen, onder meer voor de asielzoekers die rond het Klein Kasteeltje kamperen.
Er komen nieuwe noodplaatsen bij in tenten van Defensie op de site van Glons. Deze plaatsen bieden een tijdelijke basisopvang, in afwachting dat de asielzoekers terechtkunnen in het reguliere netwerk.
