2020 թ․–ին Շուշիից տեղահանված 33-ամյա Անժելա Սահակյանը երբևէ չէր պատկերացնի, որ երկու մանկահասակ երեխաների հետ մի օր ստիպված կլինի նոր կյանք սկսել՝ միայնակ հաղթահարելով բազմաթիվ հոգսեր և դժվարություններ՝ նոր տուն գտնելուց՝ մինչև նոր մասնագիտություն ձեռք բերելը։
44-օրյա պատերազմի երրորդ օրն էր, երբ 8-ամյա դստեր և 7-ամյա որդու հետ, դեռ նոր վիրահատված վիճակում, ստիպված տեղափոխվեց Հայաստան՝ Արագածոտնի մարզ, քաղաք Աշտարակ։
Անժելան ասում է՝ այդ օրերին մեքենա գտնելը գրեթե անհնար էր։ Հայաստան հասան երթուղայինով, որը, իր խոսքով, բախտի բերմամբ է իրենց հանդիպել՝ Բերձորի ճանապարհին։ Իսկ Բերձոր իրեն և երեխաներին շատ մեծ դժվարությամբ ուղեկցել է սկեսրայրը։ Շուշիում Անժելան ապրում էր սկեսրայրի և սկեսրոջ հետ, ամուսինը տարիներ առաջ էր մահացել՝ հիվանդությունից։
«Մոտ 40 հոգով էինք երթուղայինում… Վարորդը խնդրել էր՝ հանկարծ հեռախոս չմիացնենք ու բոլորս մեջտեղում նստենք՝ պատուհաններից հեռու, որովհետև անօդաչուն թռնում էր գլխներիս վրայով։ Սարսափելի էր, երեխաների լաց, կոծ, վախ․․․ Աղոթում էինք՝ հասնեինք Գորիս, ու արդեն փրկված էինք»,- պատմում է նա ու ավելացնում՝ միայն Գորիս հասնելուն պես կարողացան խորը շունչ քաշել։
Անժելան ասում է՝ Հայաստան գալիս շատ շփոթված էր, վախեցած, ոչինչ չէր հասցրել վերցնել՝ փաստաթղթերից բացի։ Վախը խլացրել էր ամեն ինչ․
«Ես երեխաներին ասում էի, որ կրակոցի, պայթյունի ձայններն ամպրոպ են, ուրիշ ոչինչ չէի ուզում ասել, որովհետև անընդհատ լացում էին, փաթաթվում՝ ինձ, հարցնում՝ ի՞նչ է կատարվում։ Իսկ ես միայն ասում էի՝ ամպրոպ է, մի՛ վախեցեք»:
Աշտարակ տեղափոխվելուց հետո, ինչպես Անժելան է պատմում, նոր բարդություններ էին առաջացել․ պետք էր հոգալ տան վարձի և մյուս բոլոր ծախսերը։ Բայց նախ երեխաների կրթության հարցը լուծեց․ Աշտարակ տեղափոխվելու 3-րդ օրն արդեն դստերը դպրոց ընդունեց, որդուն՝ նախակրթարան։
«Սկզբում երեխաների համար շատ դժվար էր, չէին համակերպվում, որ էլ հետ չէին գնալու․․. Տղաս փոքր էր, այդքան չէր հասկանում, աղջկաս համար էր դժվար․ ընկերները, շրջապատը, դպրոցը, ամեն ինչ Շուշիում էր, դժվար է կորցնել այդ ամենը մեկ վայրկյանում»,– ասում է Անժելան:
«Երեխաները չէին հարմարվում, ոչ մեկի հետ չէին շփվում։ Փորձում էի անընդհատ տանից դուրս հանել, տարբեր խմբակների էի տանում՝ նկարչության, պարի, տղայիս՝ կառատեի, որպեսզի նորից մտերմանային իրենց հասակակիցների հետ և հարմարվեին միջավայրին… Աստիճանաբար, դժվարությամբ, բայց ստացվեց, ընտելացան»,- պատմում է Անժելան։
Արդեն շուրջ մեկ տարի է՝ Անժելան երեխաների հետ ապրում է վարձակալած բնակարանում։ Աշխատում է դպրոցում, խոհարարի օգնական է։ Վարձատրությունը ցածր է, բայց Անժելան փորձում է ամեն ինչ անել, որ իր զավակները ոչնչի կարիք չունենան.
«Գումարը ոչ միշտ է բավականացնում, բայց փորձում եմ՝ ուժերիս ներածի չափով։ Լինում են ամիսներ, երբ աշխատավարձս չի հերիքում անգամ տան վարձը վճարելուն, բայց տանտիրուհին ըմբռնումով է մոտենում»։
Անժելան մեկն է այն հարյուրավոր կանանցից, ովքեր մասնակցել են ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության ֆինանսավորմամբ գործող «Հասանելի համայնքային սոցիալական ծառայություններ» (CLASS) ծրագրին, որն իրագործում է Վորլդ Վիժն Հայաստան կազմակերպությունը՝ Մանկական զարգացման հիմնադրամի, Կանանց աջակցման կենտրոնի, Աղետների ռիսկի նվազեցման ազգային պլատֆորմ հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ։ Ծրագիրը գործում է 2017 թվականից՝ առանձնահատուկ նշանակություն տալով համայնքային սոցիալական աշխատողների կարողությունների զարգացմանը։ Ծրագրի շրջանակներում ամիսներ առաջ մեկնարկել էր դասընթացների շարք, որին հնարավորություն ունեցան մասնակցելու պատերազմի հետևանքով տեղահանված և Հայաստանում ապաստանած ընտանիքները։ Դասընթացները հնարավորություն են տալիս մասնակիցներին սովորել նոր մասնագիտություն և առավել մրցունակ դառնալ աշխատաշուկայում։ Այդ դասընթացներից մեկում ներգրավված էր նաև Անժելա Սահակյանը, մասնագիտանում էր վարսահարդարման ոլորտում։
«Ուզում էի մասնակցել խոհարարական դասընթացների, բայց ցանկում դա ներառված չէր, այդպես ընտրեցի վարսահարդարումը։ Հիմա որքան զբաղվում եմ այս գործով, այնքան զգում եմ, որ իսկապես շատ եմ սիրում այն, ու մասնագիտական ճիշտ ընտրություն եմ կատարել։ Չնայած դրան՝ չեմ պատրաստվում այսքանով կանգ առնել․ կազմակերպությունը խոստացել է՝ խոհարարական դասընթացների առկայության դեպքում՝ ինձ ևս ընդգրկել»,- ասում է Անժելան։
Անահիտ Կուրղինյանն ասում է՝ ծրագրի շրջանակներում Արագածոտնի մարզում դասընթացներ են կազմակերպվել, հիմնականում, վարսահարդրման, կոսմետոլոգիայի և մատնահարդարման ոլորտներում, եղել են նաև կարուձևի դասընթացներ։ Ծրագրում պատերազմի հետևանքով տեղահանված ընտանիքների ընդգրկումը մեկ հիմնական նպատակ ուներ՝ օգնել խոցելի վիճակում հայտնված ընտանիքներին՝ ունենալ կայուն զբաղվածություն, ավելի բարձր եկամուտներ, ինչպես նաև՝ նպաստել սեփական բիզնեսը հիմնելուն։
«Դասընթացների արդյունքում արդեն իսկ կան հաջողությամբ սկսված նախաձեռնություններ, որոնց շնորհիվ այժմ մասնակիցները կարողանում են գումար վաստակել և հոգալ իրենց ընտանիքների կարիքները»,- ասում է Անահիտ Կուրղինյանը և հավելում, որ իրենք էլ, մասնակիցներն էլ ծրագրի արդյունքներից գոհ են:
CLASS ծրագրի 2017-2022 թթ. արդյունքներն, իրոք, տպավորիչ են.
Անահիտ Կուրղինյանը խոստովանում է՝ ծրագրի իրականացման ընթացքում եղել են նաև դժվարություններ՝ կապված շահառուների ներգրավման գործընթացի հետ․
«Նախապատրաստական փուլում բավականին լուրջ աշխատանքներ ենք իրականացրել։ Որոշակի դժվարություններ ենք ունեցել շահառու ընտանիքների ընտրության հարցում, քանի որ մարդիկ սկզբից լավ չէին պատկերացնում ծրագրի օգուտները, շատերը նաև մտածում էին, որ ծրագրին մասնակցելով՝ կարող են զրկվել նպաստից։ Մտավախությունները փարատելու նպատակով՝ մանրամասն ներկայացրել ենք ծրագիրը, ինչից հետո շատերը մտափոխվել են»,- պատմում է սոցաշխատողը։
Մերի Մաթևոսյան